Tynaarlo Dorp

Donderdag 17 maart j.l. was dhr. Theo Spek bij de Historische Vereniging Tinaarlo te gast in Café Centraal in Tynaarlo. De zaal was goed gevuld met eigen leden, maar ook andere belangstellenden. Het ging dan ook over onze eigen leefgebied en dat is natuurlijk altijd interessant.

Dhr. Theo Spek woont sinds 5 jaar ook in het Drentsche Aa gebied en wel in het
vroegere huis van de schilder Van Dulmen Krumpelmann in Zeegse. Hij is Hoogleraar Landschapsgeschiedenis en Hoofd Kenniscentrum Landschap RUG. Vorig jaar is er een heel mooi boek verschenen, waar hij mede schrijver van is “Landschapsbiografie van de Drentsche Aa”.

De Drentsche Aa is een stelsel van beken vanuit wel 34 brongebieden. Al die beekjes hebben de naam van het dorp, waar ze langs lopen. Bij de brug over het Westerse Diep tussen Tynaarlo en Zuidlaren wordt het één beek. In Groningen wordt de beek pas de Drentsche Aa genoemd.
De Hondsrug is ontstaan in de voorlaatste ijstijd. Toen lag er een enorme ijskap van 1 kilometer .

Later is dat een rug in het landschap geworden, waar mensen op gingen wonen. Er zijn nog meer kleinere ruggen: van Tynaarlo, Rolde, Zeyen en Norg o.a.

Na delaatste ijstijd werd het landschap steeds dichter met moeras en dennen. 8000-4000 jr. geleden had je hier een Atlantisch oerwoud met allerlei soorten bomen, vooral veel lindes. 5000 jr. geleden in de Hunebedbouwerstijd was er eerst nog veel oerwoud en veentjes. Het veenmoeras werd toen wel steeds opener. Er kwamen in die tijd nog o.a. beren, wolven, elanden, oerrunderen voor. Er kwamen gaten in het oerbos en men maakte al akkers, waarop de eerste boeren gewas verbouwden, zoals gierst. Het vee ging het oerbos kaal eten, er kwamen steeds meer open plekken in het bos.

Drenthe was in de prehistorie het dichtst bevolkt, omdat men hier op de ruggen kon wonen voor langere tijd.

In de bronstijd kwam er steeds meer heide, doordat het vee alles op
at. Er ontstonden Celtic Fields (kleine akkertjes).

Theo heeft ook nog plaatsnamen uit de Middeleeuwen verklaard. Tinaarlo is ook wel Inarloo genoemd en betekent dus in het bos. Want loo is bos. Waarschijnlijk was Taarlo, Tynaarlo, Vries en Loon vroeger één groot bosgebied in de vroege Middeleeuwen. Toen zag Drenthe er nog anders uit.

De stad Groningen was toen bijv. nog een klein dorpje in het noorden van Drenthe en de Stellingwerven (in Friesland) hoorde ook bij Drenthe. Dit verklaart dus, waarom men daar nog steeds een soort van Drents spreekt.Later zijn de esdorpen ontstaan. Tynaarlo had toen ongeveer 15 boerderijtjes op een eigen kaveltje.

Op de brink was de verzamelplaats voor de kuddes, die elke dag met de scheper naar de es gingen om te grazen. Vroeger lag het dorp Tynaarlo op de plek van de Westeresch. Vanaf de 8^e eeuw ligt het op de huidige plek. Tynaarlo heeft een erg mooie brink, misschien wel de mooiste. Vaak was er ook een dobbe op de brink voor het vee.

Vanaf de 18^e eeuw ging men veel rogge verbouwen, werd het kleinschaliger en kreeg je een akkercomplex met een open landschap, afgescheiden door bijv. een houtwal. Vroeger werd met een kavel(stokje) bepaald, wie welke akker kreeg.

Het was een zeer boeiende avond en dit is maar een kleine greep van hetgeen dhr. Theo Spek ons verteld heeft. Wie meer wil weten over ons prachtige Drentsche Aa gebied, kan binnenkort het boek, hierboven genoemd, aanschaffen. Het is tijdelijk uitverkocht.

Iedereen kreeg nog een kaart van Tynaarlo uit 1900 mee naar huis.

De voorzitter bedankte de spreker en prees hem voor de erg mooie, interessante lezing.

Dit was de laatste reguliere bijeenkomst van het seizoen. Er komt in mei nog een boekpresentatie van het nieuwe boek over Tynaarlo, geschreven door dhr. Willem van der Meij. De precieze datum wordt t.z.t. bekend gemaakt.

De Historisch Vereniging Tynaarlo en de Vrouwen van Nu, organiseerden op donderdag 10 december gezamenlijk een filmavond in café Centraal. Uitgenodigd waren de filmmakers Henk Bos en Janetta Veenhoven, in Drenthe wereld beroemd van hun films over het Drentse Aa gebied. Voorzitter Fenno van de H.V.T. kon een volle zaal verwelkomen. Henk en Janette gingen van start met een praatje over hun werk. Zij zijn al 10 jaar bezig met het maken van natuurfilms. Het maken van een film duurt meestal 2 jaar, maar de film van vanavond heeft 4 jaar gekost door allerlei tegenslagen. De onderwater opnamen gingen niet van een leien dakje. Zoals waterschade aan de camera met als gevolg dure reparaties. Henk en Janette kregen te maken met ziekte en blessures. En dan was de natuur weer van slag met extreme kou, wat het werkschema in de war schopte. Maar de film zóu er komen en ís er gekomen. Vanavond werd vertoont: Drenthe Land Waterland met in de hoofdrol, ’t Gasterense diep, Reestdal, Zeijer Wiek, Drentse Aa en andere beekjes en loopjes. De film toont het leven in, rondom en onder water. Zoals b.v. de bever die het goed doet sinds de herintreding in Drenthe. Een ijsvogelpaartje werd tijdens de paartijd en het
broeden gevolgd. De filmers kregen boomkikkers voor hun lens, de groeneglazenmaker die boven water paart, maar onder water z’n eitjes afzet. Dat alles zeer gedetailleerd in beeld gebracht. Wat een geduld hebben deze filmmakers gehad. De zaal heeft genoten van deze prachtige natuurfilm. Voorzitter Alie van de V.v.N. bedankte Henk en Janette na afloop en wenste ons wel thuis. Onze volgende V.v.N. bijeenkomst is op dinsdag 22 december. De kerstavond wordt opgeluisterd met een optreden van Mannenkoor Vries. Mis het niet!

Lezing: gebeurtenissen en gewoonten in Drenthe

Na de zomerstop, waarin we mee hebben gedaan aan “Hunebed in de Kieker”, aanbieden van de maquette van het dorp in 1832 aan de gemeente, het voorbereiden van een GPS route door ons dorp hadden we donderdagavond 1 oktober onze eerste bijeenkomst.

Na wat mededelingen, stilstaan bij het overlijden van 2 leden en een mooi gedichtje over het einde van de zomer door onze voorzitter was het woord aan dhr. H.J. Lesschen uit Oosterhesselen.

Hij hield een lezing over Drentse gebruiken door het hele jaar heen: van de opgerolde kniepertjes op Nieuwjaarsdag (we weten nog niet wat het jaar voor ons in petto heeft) tot de platte versie op Oudejaarsdag ( het afgelopen jaar is bekend).

Omdat dhr. Lesschen o.a. werkzaam is bij het “Huus van de Taol” deed hij de lezing in het Drents.

Er zijn in Drenthe heel wat gebruiken en gewoonten en maand voor maand gingen we ze bij langs.

Zo was er bijv. in februari de spinstertied. Er was dan los hoes, wat inhield dat de meisjes zich opsloten in huis met alle deuren en ramen dicht. Natuurlijk waren er altijd wel wat jongens in de buurt, die graag naar binnen wilden. Ze deden dan een zak over de schoorsteen, zodat binnen de kortste keren binnen alles vol rook stond. Dan moest de deur wel open en konden de jongens naar binnen. En dan……..

In april was er de grote schoonmaak. Nu is er bijna niemand meer, die dat doet.

1 mei was altijd de dag, dat meiden en knechten wisselden van baan en de huur/pacht moest worden betaald. Ook waren dan de boerenbruiloften. Op heenweg liep het bruidspaar pink aan pink, wat betekende dat ze nog niet waren getrouwd. Na de plechtigheid mochten ze stijf gearmd weer op huis aan, waar meestal het feest op de deel werd gevierd. Vaak werd er ook pas getrouwd, als het meisje al in blijde verwachting was, zodat ze verzekerd waren van een paar kinderen.

Vroeger aten ze niet alleen oliebollen met Oud en Nieuw. In september, wanneer de aardappelen waren gerooid, aten ze deze ook met chocolademelk erbij.

Berichten doorgeven is ook veranderd in de loop van de tijd: blazen op de boerhoorn; stadsomroeper; naar de kerk om nieuwtjes te horen; negotieman met nieuws; boerstek/brief doorgeven; bosje stro of hooi aan de boom binden; wasschupsneuger en leedanzegger; kaartjes met post; telefoon; de sociale media van tegenwoordig.

Dit was slechts een heel kleine greep uit wat we deze avond hebben gehoord. Het was een erg onderhoudende en interessante lezing, waarvoor dhr. Lesschen hartelijk werd bedankt door de voorzitter.