Tynaarlo Dorp

Jammer, maar helaas!
Door de weersomstandigheden zien wij ons genoodzaakt om onze Nieuwjaarsvisite van de “Historische Vereniging Tynaarlo” van dit jaar af te gelasten.
We betreuren dit erg, maar veiligheid gaat voor alles.

Wij zien u graag op 11 februari in de Spil voor de lezing over “Adderhorst” door dhr. Veldhuizen.

Op 10 januari organiseert de Historische Vereniging Tinaarlo hun jaarlijkse nieuwjaarsvisite vanaf 13.30 uur in de Spil.

Er wordt geproost op het nieuwe jaar en bijgekletst onder het genot van een hapje en drankje. Er zijn foto’s en films en vooral een heleboel gezelligheid.

Door Jos Smit in De Krant van Tynaarlo

TYNAARLO – Een stuk ongerept grasland strekt zich uit langs het Zeegserloopje, een beek die hier meanderend tussen de dorpen Tynaarlo en Zeegse, uitkomt in de Drentsche Aa. Het is een waar walhalla voor allerlei insecten. Eraan grenst een beboste strook land, waarop veertien grafheuvels liggen. Het gebied is beschermd dankzij Adriaan van Veldhuizen, hoogleraar theologie uit Groningen, die aan het begin van de 20e eeuw zo verknocht raakte aan dit stukje dat hij besloot het te kopen en “te behoeden voor verwording”. Hij noemde het gebied en het huis dat hij erop bouwde ‘Adderhorst’, vandaag de dag woont zijn kleinzoon nog altijd op het landgoed.

Zomer zonlicht wordt gefilterd door de boombladeren, insecten dansen in de lichtschachten. Egbert van Veldhuizen, de kleinzoon, wandelt op zijn gemak over een paadje en wijst ondertussen de verschillende grafheuvels aan. Op de hoogste van de veertien heuvels staat een grote beukenboom. “Door mijn opa geplant.” De heuvels zijn opgetrokken door mensen uit de ‘Klokbekercultuur’, zo’n 2500 tot 2000 jaar voor Christus. In tegenstelling tot veel vergelijkbare heuvels in Drenthe zijn deze nooit afgegraven. “Mijn opa was bevriend met Albert van Giffen, de beroemde archeoloog. Ze vonden allebei dat afgraven een grove methode voor onderzoek is. Ze waren ervan overtuigd dat er uiteindelijk een technologie zou zijn waarmee ze in de heuvels konden kijken, zonder ze te beschadigen. Daar hebben ze inmiddels gelijk in gekregen. Er liggen overigens nergens zo veel grafheuvels bij elkaar als hier”, vertelt hij met gepaste trots.

Deze heuvels zijn nog niet onderzocht, maar vergelijkbare grafmonumenten wel. Egbert heeft daarom een goed idee wat je erin zou vinden. “Als je zou gaan graven dan vind je een lijkschaduw in het zand. Het lichaam zelf is al lang verdwenen. De mensen werden begraven in de foetushouding. Mannen lagen op hun rechterzij en keken naar de zonsopgang, vrouwen lagen andersom.” Van hen is verder eigenlijk niks bekend, het enige dat is overgebleven is het typerende aardewerk, waar de cultuur naar is vernoemd.

Ook voor de Klokbekercultuur werd het gebied al bewoond, blijkt uit de aanwezigheid van hunebedden. Op een steenworp afstand van Adderhorst ligt hunebed D6, ooit waren er nog meer. Aan de overkant van de Hunebedstraat, waar Adderhorst aan ligt, stond ooit een hunebed. Dat werd aan het begin van de 20e eeuw afgebroken. De stenen zijn verscheept, in de bodem zijn nog wel veel schatten gevonden. Er zijn bakkenvol potscherven uit de grond gekomen. Egberts vader ging er zelf ook op onderzoek uit, hij vindt een driehoekig stukje grijze steen. Er is in gekerfd en het is voorzien van een gaatje. Onderzoek wijst uit: het is een amulet of sieraad van de steensoort ‘lydiet’. Annemarie van IJsendoorn, vrouw van Egbert, draagt het nu aan een kettinkje.

Uit dezelfde periode of nog eerder dateren op Adderhorst de ‘holle weg’ en de aansluitende ‘voorde’, een doorwaadbare plaats in de beek. Delen van een prehistorisch wegennet, nu zichtbaar vanaf het fietspad. Van later datum, de vroege middeleeuwen, ligt er een karrenspoor. Dit liep van een groot klooster bij Werden in Duitsland naar Yde en verder naar Groningen. Er is een oorkonde bewaard uit 820, waarin een zekere Theodgrim zijn bezit in Tynaarlo overdraagt aan het klooster. Het is daarmee de oudste bekende bron waarin het dorp wordt genoemd. Dit stukje van de ‘Werdense weg’ waarover de monniken liepen om de pacht te innen bestaat dus nog altijd en is te zien in het landschap van Adderhorst.

Een dergelijk stuk land beheren vereist veel tijd en professionele kennis. Daarin worden Egbert en Annemarie geholpen. Landschapsbeheer Drenthe komt jaarlijks langs om onderhoud plegen. Ook andere instanties verlenen hun expertise, in totaal hebben Egbert en Annemarie met zo’n twintig instanties te maken. Zeer waardevol is ook de hulp van buren, die regelmatig hun handen uit de mouwen steken op het landgoed. “Ik geef mensen die nieuw in de buurt komen wonen graag een rondleiding. Zo ontdekken ze dat ze op waardevolle grond wonen.” Terwijl Egbert uitkijkt over het landschap dat afloopt richting het Zeegserloopje wijst hij naar een bosje van bramen die midden in het veld wortel hebben geschoten. “Dat wordt binnenkort weggehaald door een buurtgenoot met een bosmaaier. Door samen te zorgen voor deze speciale plek kweek je het echte naoberschap.”

Egbert geeft graag rondleidingen over het terrein. Hij legt daarbij graag uit wat zijn grootvader wilde bereiken met de aanschaf van de grond. “Zoals hij zei, het behoeden voor verwording. Dat betekent: de omgeving beschermen voor bederf.” Die overtuiging heeft hij aan zijn nazaten doorgegeven. “Hier wonen doet iets met je. Er ontstaat een gevoel van verbondenheid, zorgplicht.” De rondleidingen geeft hij aan verschillende partijen, waaronder het Hunebedcentrum en het Waterschap. De ervaring is dat beide partijen iets nieuws leren. Lachend: “het blijft inspirerend”.

Door Jos Smit in De Krant van Tynaarlo

TYNAARLO – Zonlicht schijnt door de boomtakken op het hunebed van Tynaarlo. Het prehistorisch bouwwerk draagt de officiële naam ‘D6’. Greta de Groot, voorzitter van de Historische Vereniging Tinaarlo, weet er alles van. Ze legt uit dat het hunebed 5000 jaar geleden een belangrijke, culturele plek innam. Interessant genoeg doet het dat nog steeds.

De Groot begint met uitleggen wat een hunebed precies is. “Eronder werden mensen begraven. Wie dat waren en hoeveel er zijn geplaatst weten we niet. Het is hier zandgrond, daarin blijven geen resten bewaard”, legt ze uit. Ze wijst naar de bodem, die momenteel keurig aangeharkt is en ongeveer even hoog ligt als het omringende gras. “Oorspronkelijk had het een kelder, wel een meter dieper. Bij andere hunebedden zijn opgravingen gedaan, daar werden grote hoeveelheid grafgiften gevonden. Zoals stenen bijlen en fraai aardewerk.” De mensen die hunebedden maakte, zijn zelfs vernoemd naar dit specifieke aardewerk. Ze staan bekend als het ‘trechterbeker volk’.

Er is veel interessants te melden over hunebed D6, zoals dat het helemaal gaaf is. Geen van de stenen is ooit verplaatst. De drie dekstenen die het dak vormen hebben elk een eigen naam, verwijzend naar hun vorm. Naast elkaar liggen de ‘paddenstoel’, ‘glijbaan’ en ‘klomp’. Ze liggen er vandaag de dag nog precies zo bij als een aantal stamleden ze 3500 jaar voor Christus hebben neergelegd. De fraaie en vooral gave constructie viel ook al op in de 17e en 18e eeuw, toen er een nieuwe interesse in de grafmonumenten kwam.

“Hij is vaak afgebeeld door kunstschilders”, legt De Groot uit. “Haagse schilders trokken eerst naar de kust, om de Noordzee te schilderen. Die kwamen er daarna achter dat het hier in Drenthe ook mooi is.” Willem Roelofs was zo’n schilder, hij maakte meerdere werken waarop het Tynaarloose hunebed te zien is, inclusief herder met schaapskudde. Het beeld van de ruige wildernis, vol oude ruïnes, waar de herder zijn brood verdiende, sprak duidelijk tot de verbeelding.

D6 is daarnaast ook, letterlijk, een schoolvoorbeeld hunebed. Het werd afgebeeld op grote plakkaten die vroeger in elke schoolklas te vinden waren. In het collectief geheugen van verschillende generaties Nederlandse scholieren is het hunebed van Tynaarlo het voorbeeld van een hunebed. Daar blijft het niet bij, laat amateurhistoricus De Groot zien. Uit haar fietstas haalt ze talloze voorbeelden van voorwerpen waarop het hunebed is afgebeeld. “Hier heb je een aantal historische ansichtkaarten, hier heb je een strip van Ot & Sien die zich afspeelt bij het hunebed”, somt ze op.

Het hunebed heeft een bijzonder plaatsje in het hart van De Groot. “Het voelt een beetje als mijn hunebedje, ik ga er geregeld kijken. Als het nodig is haal ik wat rotzooi weg.” Ze is daarin niet de enige. De bewoners van de toepasselijk genaamde Hunebedstraat komen geregeld samen voor onderhoud aan het millennia oude bouwsel. Pieter en Anna Wever wonen tegenover het hunebed, aan de andere kant van de straat. “Het hunebed was wel een van de redenen dat we dit huis hebben gekocht”, zegt Anna. Haar man vult aan: “Elke paar maanden komen we met wat mensen uit de straat samen, bijvoorbeeld om wat te snoeien aan de omliggende bomen en struiken. Nieuwe bewoners in de straat worden uitgenodigd en doen dan eigenlijk altijd mee. Zo is het hunebed echt een verbindende factor in de straat.”

De Groot stelt dat het toen het net was gebouwd ook een centrale rol in het leven van mensen innam. “Mensen kwamen hier samen voor feesten, ceremonieën en begrafenissen.” In zekere zin vervult het dus nog altijd de functie waarvoor het gebouwd werd, ruim 5000 jaar geleden.