De markante geschiedenis van William  H.Wood en de luchtoorlog boven Drenthe.

Afgelopen donderdag 2 mei ’19 hield de Historische Vereniging Tinaarlo haar laatste avondbijeenkomst van dit seizoen in Café Centraal in Tynaarlo.

Onze eigen secretaris Willem van der Meij hield een boeiende lezing over William H. Wood, een Amerikaan, die bij Tynaarlo met zijn P-47 Thunderbolt naar beneden stortte en zichzelf wist te redden met behulp van een parachute. 

Er waren 3 soorten gevechten door de luchtmacht: 

_Oorlog in de lucht ( tussen 2 vliegtuigen). 

_ Oorlog uit de lucht ( bommenwerpers en parachutisten)

_ Oorlog tegen de lucht ( vanaf de grond de vliegtuigen beschieten). 

In de eerste 2 was Nederland niet erg sterk, maar het had wel een goede luchtverdediging.

Tussen 10 en 17 mei 1940 verloren de Duitsers maar liefst 543 gevechtsvliegtuigen boven Nederland. Waarvan maar één bij toeval boven Drenthe in de buurt van Barger Compascum.

Eerst was alleen Engeland in oorlog met Duitsland. Maar na Pearl Harbour verklaarde ook Amerika de oorlog aan Duitsland en Japan. De Engelsen vlogen s ‘nachts en de Amerikanen overdag met de bommenwerpers. Ze kwamen over Drenthe en boven Tynaarlo lag net een knooppunt van routes van Engeland naar Duitsland. Vliegveld Eelde werd gebruikt voor Duitse nachtjagers.

Dus boven de Marke van Tynaarlo  gebeurde het volgende tijdens de W.O.II: 

_ Er kwamen heel veel bommenwerpers en jagers over vliegen.

_ Er vielen enkele bommen in de buurt: 3 op de Westeres ( ten westen van het voetbalveld) en 9 links en rechts van de Eisenbroeken.

_ Er is één vliegtuig neergestort. Eigenlijk bij Yde de Punt, dus net buiten de Marke van Tynaarlo. 

_ Er is één piloot met parachute geland.

Dit was de Amerikaan William H. Wood, geboren in Marshall (Texas).Hij kwam in 1940 bij de USAAF om een training vliegen op een P-47 Thunderbolt te volgen. In 1944 kwam hij in Engeland terecht op een vliegveld in East Aglia. 

Op 7 mei 1940 gingen 5 jagers op weg naar Berlijn. Één van hen was William H. Wood.

Ze hadden de opdracht om bommenwerpers te escorteren, die terugkwamen uit Duitsland.

Het vliegtuig van William H. Wood werd geraakt bij Hannover en waarschijnlijk nog eens bij Bremen in de buurt. Daardoor crashte zijn vliegtuig om 13.30 uur boven Tynaarlo, waar het terechtkwam vlakbij het Westerdiep bij Yde de Punt.

De piloot sprong uit het vliegtuig en redde zich d.m.v. zijn parachute. Hij kwam terecht bij het Veenmeer en werd al snel gevangen genomen door een landwachter. Die droeg hem over aan de Duitsers en hij werd krijgsgevangene. Hij kwam in juli 1944 in het Duitse kamp Stalag Luft III terecht. Het werd erg zwaar bewaakt na de spectaculaire ontsnapping van 76 gevangenen in maart 1944, die werd verfilmd in de film “The great escape”. Maar 3 mannen hebben dit overleefd.

Wood bleef tot januari 1945 in dit kamp en moest nog lopend naar 2 andere kampen, tot hij op 29 april werd bevrijd in een kamp bij München. 

In de zomer van ’45 werd hij gerepatrieerd en keerde terug naar Texas, waar hij Petroleum Engineering studeerde. 

In 1986 is hij terug geweest in Drenthe. Hij heeft de plekken bekeken, waar het vliegtuig naar beneden kwam en waar hij zelf terechtkwam met zijn parachute. Er was niets meer te zien. 

Een handelaar heeft grote delen van het neergestorte vliegtuig meegenomen en verkocht. 

Later in 1991 heeft Staatsbosbeheer nog een krukas gevonden, toen ze op die plek een dobbe wilden graven. Deze krukas is naar William H. Wood in Amerika gestuurd, waarna hij nog een bedankbrief heeft gestuurd. Op 31 okt. 2015 is William H. Wood op 93-jarige leeftijd overleden. Het was een erg boeiende lezing voor een goedgevulde zaal. Willem werd bedankt met een gevulde mand met lekkers en een mooie bos bloemen.

Afgelopen dinsdag 6 november ’18 hebben Egbert Veldhuizen, Annemarie IJsendoorn en Geert Hovingh een lezing verzorgd voor de “Historische Vereniging Tinaarlo”.

Egbert van Veldhuizen:

De grootvader van Egbert, Adriaan van Veldhuizen kocht de Adderhorst en zette daar in 1927 een klein houten huisje op. De moeder van Egbert heeft het huisje in 1968 gemoderniseerd. En door gelukkige omstandigheden ( het huisje werd Egbert en Annemarie gegund door de broers en zussen van Egbert) kwamen Egbert en Annemarie er in 2005 permanent te wonen na het emeritaat van Egbert. Ook nu moest het huisje gerenoveerd worden om er comfortabel te kunnen wonen.

In augustus werd er begonnen en op de 3^e dag kwam één van de bouwvakkers naar Egbert toe en vroeg of dat zijn moeder was op de foto. “Zal wel”, maar toen hij beter keek, zag hij , dat de vrouw op de foto een jodenster droeg. Dus het kon zijn moeder niet zijn. Ze vonden meer foto ‘s, documenten en brieven, die waren verborgen in het zoldertje van het stilletje(w.c.). Nu begon de zoektocht naar de familie, die bij deze foto’s etc. hoorde. Met behulp van de website van Yad  Vashem kwamen ze uit bij Stella van Dam. Zij is de vrouw van de foto met haar 2 zoontjes Lex en Franklin.

Zij was blij verrast en wilde graag naar de Adderhorst komen met haar zoon Lex Kater om alles te bekijken. Het werd een feest van herkenning. De hele familie heeft de oorlog overleefd, behalve Stella’s broer George. Bij het lezen van zijn afscheidsbrief, geschreven in kamp Westerbork, krijgt ze het te kwaad. Hij eindigt de brief met : “Houdt moed, wij zullen terugkeren”. Het wordt een emotionele , maar mooie middag. Lex zegt, dat ze hier wat mee moeten doen.

Annemarie IJsendoorn:

Estella van Dam had een onbezorgde jeugd in Groningen.  Soms werd ze weleens gepest: “Bente dan judden of geen judden”?  Haar ouders zaten in de confectie. Stella trouwt met Henri Kater in 1938 en in de oorlog krijgen ze 3 kinderen: Lex, Franklin en Enny. 

Ze overleven de oorlog, maar maken gevaarlijke situaties mee. Ze vluchten naar Rotterdam en verstoppen Lex in een bomkrater.( Een bom valt vast niet 2 keer op dezelfde plek).

In 1943 wordt het te gevaarlijk en het gezin duikt onder. Maar…op verschillende adressen. Dit is voor Lex, die toen 4 jaar oud was, een traumatische ervaring geweest. Na de oorlog zijn Stella en Henri zo van elkaar vervreemd, dat ze gaan scheiden. Triest. Dan heb je de oorlog overleefd en…

Stella is in 2012 overleden. Voor haar broer George is er voor zijn ouderlijk huis een struikelsteen geplaatst. Lex woont in Amsterdam, Franklin is begrafenisondernemer en Enny is verpleegkundige in Israel en heet nu Vered. (Israëlische naam).

Geert Hovingh:

Lex Kater vindt dat er iets met deze vondst moet gebeuren. 

Er komt een boek “Over het hoofd gezien ”en dit wordt geschreven door Annemarie en Geert. Na veel werksessies op de Adderhorst en interviews met familieleden is het boek klaar. In mei 2009 wordt het eerste exemplaar aangeboden aan Stella van Dam en wordt de tentoonstelling over deze vondst geopend in de Synagoge van Zuidlaren. 

Geert vertelt verder over de joodse bedrijven voor de oorlog, waaronder van Dam Heerenkledingfabriek. In de oorlog werd alles afgenomen door de Duitsers  en zo trof men na de oorlog lege fabrieken aan.  

Hoe zijn de foto’s en papieren nu in de Adderhorst terechtgekomen? Men weet het niet. De meest logische verklaring is, dat iemand van de fam.Hahn (die in het verzet zaten) de papieren verstopt heeft. Immers, Adriaan van Veldhuizen en Albert Hahn waren bevriend. En Hahn had de sleutel van de achterdeur.

In de pianofabriek van Hahn waren spullen van Joden verborgen en in het woonhuis zaten zelfs onderduikers. Er kwamen huiszoekingen en misschien hebben ze de spullen wel elders verborgen. Zo ook op de Adderhorst.

Egbert van Veldhuizen:

Wat heeft het ons gebracht?

Lex Kater is door alle gesprekken over de oorlog een ander mens geworden.

Vrienden op de tentoonstelling zeiden: ”Wat is er met Lex aan de hand”? Hij is een veel aardiger persoon geworden, die gevoelens toelaat. Lex heeft ook zelf een boekje over de vondst geschreven voor zijn (klein) kinderen : “Het geheim van de Adderhorst”. 

Het schrijven van het boek heeft een warme vriendschap tot stand gebracht tussen Egbert, Annemarie en Geert. En ook met de joodse familie is er een band ontstaan. De originele foto van de voorkant van het boek (1^e foto die werd gevonden) staat op de schoorsteenmantel. Stella en Lex hebben deze cadeau gegeven aan Egbert en Annemarie. 

Ook tijdens de tentoonstelling zijn er leuke contacten ontstaan.

De jodenvervolging in W.O.II komt zo wel dichtbij. Tot in je eigen huis, aldus Egbert. 

Het was een zeer boeiende, warme, ontroerende lezing, waar je soms een speld kon horen vallen. 

 

Afgelopen donderdag 27 september hebben de leden van de Historische Vereniging Tinaarlo genoten van de lezing “Waarom kwam Vincent van Gogh naar Drenthe?” door mevr. Hannie de Graaf. Zij is al 16 jaar vrijwilligster in het Van Gogh Huis in Nieuw-Amsterdam en weet ongelooflijk veel van deze beroemde schilder.

Hij werd in 1853 geboren in Zundert als zoon van een dominee in een gezin van 6 kinderen, waaronder zijn broer Theo. Deze Theo heeft hem altijd financieel ondersteund en ze hadden een intensieve briefwisseling. Een kleinzoon van deze Theo was de vermoorde Theo van Gogh.

Vincent wilde geen dominee worden, maar wilde het liefst schilderen. Dit was niet zo gemakkelijk, want niemand kocht zijn schilderijen. Hij heeft tijdens zijn leven maar één schilderij verkocht: “De Rode Wijngaard” voor 400 frank. Toch heeft hij 900 schilderijen gemaakt in 10 jaar. Na zijn dood is het meeste werk miljoenen dollars waard. Hoe wrang!

Hij schilderde ook modellen. Ook de prostituee Sien Hoornik, die 2 bastaardkinderen had. Toen Vincent met haar wilde trouwen, staken zijn vader en Theo daar een stokje voor. Op aanraden van zijn vriend Anthon van Rappard

en omdat het leven daar goedkoper zou zijn ,werd Vincent aangeraden om naar Drenthe te gaan.

Op zijn 30^eging hij met de trein naar Hoogeveen en verbleef daar 2 weken. Daarna vertrok hij met de trekschuit naar Nieuw-Amsterdam en nam zijn intrek in logement Scholte. Hij had een kamer met balkon en keek uit op de ophaalbrug. Later een beroemd schilderij. Hij maakte 22 schilderwerken en 16 tekeningen. Allemaal over het Drentse boerenleven, landschap en mensen in de turf. Maar het geld raakte weer op en hij moest noodgedwongen terug naar Nuenen. Hij was 3maanden in Drenthe geweest.( sept.-dec. 1883).Hij had gelukkig al zijn Drentse werken in kokers opgestuurd naar zijn broer Theo,

want na zijn vertrek hebben ze alles in de kachel verbrand.

Het verblijf was van korte duur, maar is een belangrijke periode geweest voor zijn ontwikkeling.

Later is hij nog geïnspireerd door de impressionisten: De Baders van Seurat (pointillisme) en zelfportret en landschappen met streepjes( Monet).

De bekende zonnebloemen heeft hij in Arles geschilderd, waar hij verbleef in het gele huis. Zijn vriend Paul Gaugin voegde zich bij hem en samen genoten ze van een nogal wild kunstenaarsleven. Toch was Vincent niet gelukkig. Het vertrek van Gaugin maakte Vincent radeloos en hij kwam terecht in een psychiatrische inrichting in Saint-Remy. Het verhaal van het afgesneden oor blijft een beetje een raadsel. Mevr. De Graaf denkt, dat hij het heeft gedaan voor zijn vriendin Rachelle. In die tijd sneden de stierenvechters in de arena van Arles een oor van de stier af en gaven die aan een mooi meisje.

Het beroemde schilderij “Het kraaienveld” is het veld, waar Vincent vermoedelijk zichzelf heeft doodgeschoten. Hij is maar 37 jaar oud geworden.

Het logement Scholte en uitzicht op de ophaalbrug in Nieuw-Amsterdam.

 

”De Rode Wijngaard” Het enige schilderij, wat Vincent tijdens zijn leven heeft verkocht voor 400 frank.

”De turfboot” geschilderd in Drenthe en nu te zien in het Drents museum.

Onze trein ging naar het Noorden

Op 25 januari j.l. heeft Janny van Zanten een lezing gegeven over Limburgse evacués in Café Centraal in Tynaarlo. Ze heeft samen met Goff Miedema een boek hierover geschreven.

Het boek “Onze trein ging naar het Noorden” bevat persoonlijke verhalen van Limburgers, die in januari 1945 werden geëvacueerd naar o.a. Drenthe. Er kwamen 30.000 Limburgers naar de noordelijke provincies. ( behalve de mannen tussen 16 en 60 jaar, want die moesten naar Duitsland om daar in de fabrieken te werken). Ook een aantal van hen kwam in Tynaarlo terecht en werd meestal bij boerengezinnen ondergebracht.

Ze hadden dan al een barre tocht achter de rug. Eerst moesten ze naar Duitsland lopen om daar met een trein via Duitsland naar Nederland te gaan. Daar moesten ze vaak nog enkele dagen wachten tot ze in een goederen- of veewagon vervoerd werden. Het waren mensonterende en erbarmelijke omstandigheden voor deze mensen. Jammer genoeg zijn er op dit moment nog ontelbare mensen, die eenzelfde lot of erger is beschoren.

De evacuees, die in Assen op het station aankwamen, werden verdeeld over de gemeenten Vries, Zuidlaren, Gieten en Roden. Met boerenwagens werden ze opgehaald en naar een gastgezin gebracht.

Het was soms wel een beetje geven en nemen in het gastgezin. Maar er zijn na de oorlog warme vriendschappen uit ontstaan en er is nog steeds contact tussen een aantal families.

Met elkaar corresponderen en bezoeken over en weer.

Het was een interessante lezing voor een mooi gevulde zaal. Janny kreeg als dank een mooie mand met lekkers van ons plaatselijk “Brughoes”.

Lezing over evacués.

Tynaarlo. Op uitnodiging van de Historische Vereniging Tinaarlo zal Janny van Zanten, oud inwoonster van Tynaarlo, op 25 januari een lezing gaan verzorgen over evacués.

Tijdens de Tweede Wereldoorlog, aan het einde van 1944, hebben Amerikaanse troepen Zuid Limburg bevrijd, maar het midden en noorden van deze provincie is nog in het handen van de Duitsers die er een waar schrikbewind uitoefenen. Veel mannen worden opgepakt en naar het Ruhrgebied getransporteerd om daar in de oorlogsindustrie te werken. De overige inwoners worden van huis en haard verdreven en na soms dagen wachten op onverwarmde stations met treinen, samengesteld uit goederen- en veewagons, via Duits grondgebied, naar het noorden van Nederland geëvacueerd. In de tweede helft van januari 1945 komt een deel van deze evacues aan op het station Vries-Zuidlaren en worden door de plaatselijke bevolking opgevangen. Ook een aantal van deze evacues worden in het dorp Tynaarlo bij gezinnen ondergebracht. Nog steeds worden er met sommige evacues, zoals uit Roermond, nog warme contacten onderhouden.

Over deze evacuatie hebben Goff Miedema en Janny van Zanten een boek geschreven dat in april 2015 gepubliceerd is onder de titel “Onze trein ging naar het noorden”. Janny komt daar tijdens de nieuwjaarsbijeenkomst over vertellen. Het treffen vindt plaats in Café Centraal aan de Dorpsstraat 8 en begint om 20.00 uur. Naast leden zijn belangstellenden tegen betaling van een kleine vergoeding ook van harte welkom.  

Harrie Huisman te gast bij Historische Vereniging Tynaarlo met “Reuzen, Stenen en Reuzenstenen”.

Donderdagavond 28 september j.l. was de keienexpert van het Hunebedcentrum, Harrie Huisman te gast bij de Historische Vereniging Tynaarlo met de lezing “Reuzen, Stenen en Reuzenstenen”.

De hamvraag van deze avond was, hoe de grote zwerfkeien in Drenthe zijn gekomen.

Voor de pauze vertelde Huisman, wat de mensen allemaal zelf bedacht hebben, onwetend van het bestaan van ijstijden. Ze vonden het vreemd, want er waren hier geen bergen en rotsen.

Boeren hebben ook lang geloofd, dat keien kunnen groeien. Men vond zelfs keien met wortels. In de herfst haalden ze alle keien van het land, maar in het voorjaar waren ze er weer! Dan moesten ze wel groeien. Dat het door vorstwerking komt, wist men toen nog niet.

Picardt, die dominee was in Rolde en in Rhee woonde, kwam vaak langs de hunebedden. Hij was onder de indruk en was ervan overtuigd, dat gewone mensen dit nooit konden bouwen en dit wel het werk van reuzen moest zijn.

Hier komt ook het woord hunebedden vandaan. Hunnen is een ander woord voor reuzen. Dus reuzenbedden. Er zijn allerlei sagen en legendes over reuzen en grote stenen.

De eerste wetenschapper, die voor een doorbraak zorgde, was Otto Torell.

Hij ontdekte, dat er ijstijden zijn geweest. Er kwamen geologie-instituten, ook in Groningen.

Men ontdekte, dat de keien uit Scandinavïe waren gekomen. In 1920 verflauwde de interesse van de wetenschap in stenen en namen amateurs het over.

Na de pauze krijgen we het echte verhaal, hoe de keien van Scandinavïe naar de Hondsrug zijn gekomen. Het was in de voorlaatste ijstijd, de Saale, ca. 150.000 jaar geleden. Er lag een laag van 1 km. ijs boven Drenthe. De keien, afkomstig van rotsen in Scandinavïe zijn meegesleurd door de dikke ijsstroom helemaal naar Nederland. De zand -en keileemruggen zijn in de laatste periode van de Saale-ijstijd ontstaan, doordat er vanuit het Noordzeegebied een ijsrivier in zuid-oostelijke richting stroomde. De belangrijkste rug is de Hondsrug, die uniek in de wereld is. Toen het ijs duizenden jaren later smolt, bleven de keien achter op de Hondsrug.

 

Het was een boeiende, interessante lezing van dhr. Harrie Huisman. Hij is expert op het gebied van zwerfkeien en is als geologisch adviseur verbonden aan het Hunebedcentrum en het Geopark de Hondsrug.

Wie meer wil weten van keien en stenen, moet eens kijken op zijn website: www.kijkeensomlaag.nl